Czym jest uncjała?

Uncjała stanowiła jeden z kluczowych etapów w rozwoju pisma europejskiego. Używano jej od III do X wieku. W tym czasie skrybowie zaczęli korzystać z nowych materiałów piśmienniczych – przede wszystkim z pergaminu. To właśnie dzięki niemu możliwe stało się wprowadzanie miękkich, zaokrąglonych kształtów liter, które wcześniej, na twardszym materiale, składały się głównie z prostych linii.

Uncjała jest pismem majuskułowym, czyli złożonym wyłącznie z wielkich liter. Na początku zdania lub akapitu litera mogła być nieco większa, choć nie różniła się kształtem od pozostałych. Dawniej uncjałę wykorzystywano głównie do przepisywania kodeksów – pierwszych ksiąg, które pojawiły się jeszcze w czasach Cesarstwa Rzymskiego jako doskonalsza forma zapisu niż tradycyjne zwoje.

Średniowieczne kodeksy obejmowały zarówno treści religijne, jak i świeckie. Tworzono je na pergaminie, czyli specjalnie wyprawionej skórze cielęcej. Zanim skrybowie przystąpili do pracy, karty starannie wygładzano pumeksem lub nożem i rysowano na nich linie pomocnicze. Do dziś podziwiamy niezwykły kunszt, z jakim zdobiono ówczesne księgi. Iluminatorzy tworzyli drobne, lecz zachwycające ilustracje – iluminacje – na marginesach, a także bogato zdobione inicjały rozpoczynające akapity. Gotowe karty zszywano i oprawiano w drewno, skórę, kość słoniową lub złocone blachy wysadzane kamieniami. Powstawanie takich ksiąg było niezwykle czasochłonne i kosztowne.

Nic więc dziwnego, że uncjała kojarzy się dziś z odległymi czasami, królewskimi dworami i starymi klasztorami. A może warto ją nieco „odkurzyć” i odkryć na nowo – wykorzystując ten wyjątkowy krój pisma we współczesnych projektach? Zajrzyj do nas po ich namiastkę!

Natalia Droździk
Pracownia Kaligrafii OKTOPI